(2026 week 1)
Officieel eindigde de tentoonstelling Who Cares op 31 december 2025, maar de eerste week van januari bleken mensen deze expositie nog gewoon te kunnen bezoeken in de leprozenzaal van het Museum van de Geest. Ik laat daarom deze tentoonstelling nog meetellen in deze blog over mijn werk voor dit museum. Vanaf januari werk ik daar als publieksmedewerker – help met een klein team aan de kassa, wijs bezoekers de weg en deel audiotours uit. De audiotour van Who Cares had ik al eerder helemaal doorlopen tijdens een bezoek in december en ik was verbaasd over hoe weinig ik wist van de geschiedenis van de psychiatrie in Nederland. Ik schaam me bijna te zeggen dat ik nog nooit van het T4 programma van de nazi’s had gehoord. Ook wist ik niet dat Nederland relatief goed is weggekomen bij de nazistische vernietigingsdrang van psychiatrische patiënten en mensen met een geestelijke beperking, onder andere door het moedige verzet van artsen en psychiaters.
Een uitzondering hierop vormt het verhaal van het Apeldoornsche Bosch, een instelling voor Joodse psychiatrische patiënten. Op 21 januari 1943 werd de instelling ontruimd en werden patiënten en personeelsleden op transport naar Auschwitz gezet. Al eerder waren de niet-Joodse medewerkers ontslagen. In totaal zijn er vanuit het Apeldoornsche Bosch 1.382 mensen op transport gesteld waarvan slechts 21 mensen de oorlog hebben overleefd. In een van de verhalen van een verpleegster hoorde ik de woorden: ‘Ik weet dat ik kan onderduiken, maar ik wil bij mijn mensen blijven.’ Wat me onmiddellijk deed denken aan Het verstoorde leven van Etty Hillesum. Anne Frank en Etty Hillesum zijn symbolen van de cultuur geworden en hun boeken worden over de hele wereld gelezen. En net zoals er veel meer oorlogsdagboeken zijn van opgroeiende jongens en meisjes, zo zijn er ook veel meer levens die bruut verstoord zijn, zijn er ook veel meer verhalen van mensen die bij hun mensen wilden blijven.
Lees meer over het Apeldoornsche Bosch.